Oorgewig
– ‘n wêreldwye epidemie
Oorgewig
in volwassenes en kinders word ‘n wêreldwye gesondheidsprobleem en die
voorkoms/insidensie het duidelik/ aantoonbaar die afgelope dekades toegeneem.
Die Wêreldgesondheidsorganisasie erken oorgewig as ‘n wêreldwye
epidemie en beskou dit tans as ‘n siekte.
Daar word beraam dat 97 miljoen of 55% van die volwasse V.S.A.-bevolking
oorgewig is en wêreldwyd affekteer/betrek dit 300 miljoen mense van wie 194
miljoen diabetes het. Teen 2025 word
verwag dat die getal oorgewig mense tot 333 miljoen gaan toeneem. Dit is op ‘n
onlangse konferensie oor oorgewig bespreek.
In Brittanje is meer vroue oorgewig as mans en inwoners van Koeweit is
onder die mees oorgewig mense ter wêreld. Statistiek
onder kinders wek ook kommer en studies het aangetoon dat die helfte van
oorgewig kinders as volwassenes ook oorgewig is en dat kinders van oorgewig
ouers ‘n groter kans het om ook oorgewig te word.
Oorgewig/obesiteit
word gedefinieer as ‘n Liggaamsmassaindeks (LMI) (Body Mass Index) (BMI)
(liggaamsgewig in kilogram gedeel deur die vierkant van lengte in meter(s) wat
gelykstaande of meer is as 30. Oorgewig
mense het ‘n LMI / BMI van meer as 25 tot 29. Hipertensie (hoë bloeddruk),
verhoogde cholesterol en Tipe II diabetes is meer algemeen by oorgewig mense as
by die gewone bevolking en hulle het meer artritis en gewrig- en
beweeglikheidsprobleme. Die
sogenaamde metaboliese sindroom met ‘n verhoogde risiko van hartaanvalle as
gevolg van die akkumulasie van vet in die abdomen, insulienweerstandigheid en
lae HDL (goeie) cholesterol kom ook meer algemeen by oorgewig mense voor.
Daar is ‘n aanduiding dat die immuunstelsel ook verander/aangetas kan
word, wat oorgewig mense meer vatbaar vir infeksies en siekte maak.
Oorgewig adolessente kan ‘n negatiewe
selfbeeld ontwikkel, wat tot in volwassenheid mag voortduur.
Die
toename in die getalle van mense met
oorgewig is/ word toegeskryf aan die
toename van die beskikbaarheid van kos / voedsel met ‘n hoë kalorie-inhoud en
‘n afname in die vlak van fisiese aktiwiteit.
Wegneemkos, gaskoeldranke, televisie en rekenaarspeletjies kry die skuld
vir die redes/oorsake van oorgewig. Wanneer
energieverbruik minder is as voedselinname, sal energie as trigliseried in die
adipose (vetweefsel) geberg word. Leptien
(‘n hormoon) wat deur die adiposiet (vetsel) afgeskei word, beheer
voedselinname deur stimulasiereseptore in die hipothalamusdeel van die brein wat
die brein inligting gee oor die vlak van vetberging, asook via die uitskeiding
van ander hormone wat aptyt beheer. Ander
hormone wat geïdentifiseer is ten opsigte van vetregulering is:
neuropeptide Y, ghrelien, insulien en cholesistokinien.
‘n Leptientekort mag oorgewig veroorsaak.
Die sogenaamde Sindroom X. Navorsing
het die betrokkenheid van genetiese faktore in die
vatbaarheid vir die ontwikkeling van oorgewig aangedui toe studies
onderneem is en resultate vergelyk is ten opsigte van identiese en nie-identiese
tweelinge. Baie van die navorsing
oor hierdie onderwerp word tans onderneem en sal hopelik in die toekoms nuwe
insigte bied ten opsigte van nuwe terapieë om gewigstoename te beheer.
Oorgewig
is een van die kardinale/belangrike eienskappe van talle genetiese syndrome (ten
minste 25) waarvan Prader-Willi-sindroom een van die algemeenste is met ‘n
insidensie/ voorkoms van 1 uit 20 000. Ander sindrome wat geïdentifiseer en
geneties gekaart/ aangeteken is, is Cohen- (kortgebou, groot middelste
snytande), Alström- (blindheid, doofheid en diabetes) en Bardet-Biedl-
(blindheid en ekstra vingers en tone) sindroom.
Ander mediese oorsake is hipothiroïdisme (onderaktiewe
skildklierhormoon), ‘n groeihormoontekort en breinletsels wat die hypothalamus
en pituïtêre klier betrek. Dit
kan/mag ook deur sekere verdowingsmiddels soos steroïede (kortisoon) of
chemoterapie veroorsaak word. As ‘n mediese oorsaak vermoed word, moet ‘n
professionele mediese spesialis en ‘n dieetkundige die probleem probeer oplos.
Mediese oorsake maak egter die minderheid uit en die meeste gevalle kan
toegeskryf word aan oormatige gedragtelike en sosiale voedselinname /
energie-inname wat saamval met verminderde energieverbruik (te min oefening).
Die
beheer van oorgewig geskied deur middel van ‘n dieet wat wentel om ‘n
beperkte kalorie-inname, (verhoogde) fisiese aktiwiteit,
leefstylveranderings en gedragsterapieë soos in Prader-Willi-sindroom.
Voorkoming is egter beter as genesing en voldoende inligting moet aan
gesinne verskaf word ten opsigte van die risikofaktore van oorgewig en
voorkomende strategieë.
Verwysings:
1.
Reuters Gesondheidsinligting (Health Information) 2004.
2.
Endokrinologie- en Metabolismeklinieke van Noord-Amerika (Endocrinology and
Metabolism Clinics of North America) 1996/2003.
3.
Nelson se Handboek van Pediatrie.
4.
Nursing Standard Jan 2004.
5.
Circulation Sept 2003